NCL Hastalığı Nedir? Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi

NCL hastalığı, sinir hücre hasarına neden olan, nadir görülen ilerleyici bir kalıtsal hastalıktır. Beyinde anormal bir artık maddenin birikmesini nedeniyle ortaya çıkar. Nöronal seroid lipofusinozis, Batten hastalığı ya da beyincik erimesi gibi. farklı isimleri vardır. Hastalık başlangıç yaşına göre konjenital, infantil, geç infantil, juvenil ve erişkin tip olmak üzere sınıflandırılır. Kas tonusunda artış, görme kaybı, epilepsi nöbetleri, zihinsel problemler, motor gerileme gibi çok çeşitli belirti ve bulgularla seyreder. NCL hastalığının iyileşme sağlayan herhangi bir tedavisi yoktur. Tedavide hedef epilepsi nöbetleri, sinir krizleri, depresyon gibi belirtilerin kontrol altına alınmasıdır.

NCL hastalığı nedir?

NCL hastalığı, vücut dokularında aşırı lipopigment birikiminden kaynaklanan nörodejeneratif bir grup hastalığa verilen genel bir addır. Yağlardan ve proteinlerden oluşan lipopigment materyali beyin ve vücudun diğer dokularında birikerek belirtilere yol açar. Çocukluk çağında en sık görülen beyin hasarına yol açan hastalıklardır.

Tüm NCL tipleri lizozomal depo bozuklukları grubunun alt üyesidir. Bunama, epilepsi nöbetleri ve motor gelişimde gerileme karakteristiktir. Belirtilerin özellikleri hastadan hastaya farklılık gösterir. Başlangıcı doğumdan genç erişkinliğe kadar her yaşta olabilir ve ne kadar erken başlarsa o kadar şiddetli belirtilerle seyreder.

NCL hastalığı neden olur?

NCL hastalığının nedeni genetik aktarımdır. Anne ve babadan kalıtım yoluyla aktarılan genler nedeniyle ortaya çıkar. Bir formu hariç otozomal resesif olarak geçiş gösterir. Ortaya çıkabilmesi için hatalı genin her iki ebeveynden de alınmış olması şarttır. Sadece anne ya da sadece babadan genetik aktarım varsa bu durumda kişi sağlıklı ama taşıyıcıdır.

NCL’nin sadece bir yetişkin alt tipi olan nöronal seroid lipofusinozis 4b tipi otozomal dominant özellik olarak kalıtılır ve bu durumda tek ebeveynden alınan bozuk gen hastalığı ortaya çıkarır.

NCL hastalığında, gen defektine sekonder olarak lizozom adı verilen hücre içi organellerinin işlevi bozulmuştur. Lizozomlar, hücredeki atıkları, proteinleri ve lipit adı verilen yağ bileşiklerini parçalama görevi üstlenmiştir. NCL hastalığında mutasyonlu genler, lizozomların görevini yerine getirmesinde kullanılan proteinleri üretemezler. Bu proteinler nöron adı verilen beyin hücreleri. ve diğer vücut dokularına ait hücrelerin verimli çalışması için gereklidir. Bu proteinin eksikliği, lizozomlarda anormal madde birikimi ile sonuçlanır. Lipidlerin parçalanması sonucu normal olarak açığa çıkan lipofusin isimli kalıntı hücrelerde anormal bir şekilde birikir. Bu anormal depozitler hücrelerde hasara yol açar.

NCL hastalığı tipleri nelerdir?

NCL, yaşa, belirtilere ve genetik kusura göre sınıflandırılır. Geleneksel tıpta ise hastalığın başlangıç ​​yaşına ve belirtilere göre sınıflandırılır. Bilim insanları altta yatan genetik nedene göre NCL ile ilişkili 14 farklı gen mutasyonu saptamışlardır. Çoğu form, yetişkin alt tip nöronal seroid lipofusinozis 4B hariç, otozomal resesif özellik olarak aktarılır. NCL hastalığı tipleri başlangıç yaşına göre aşağıdaki şekilde sıralanır:

1)Konjenital NCL

Doğumda hastalık belirtileri vardır. Hasta bebeklerde mikrosefali, solunum sıkıntısı ve status epileptikus bulunur. Mikrosefali, bebeğin kafasının normale göre belirgin şekilde küçük olması ile karakterize bir rahatsızlıktır. Status epileptikus ise 30 dakikadan uzun süren bir ya da bilinç açılmadan arka arkaya gelen birkaç ciddi epilepsi nöbeti kümesi olmasıdır. Status epileptikus son derece ciddibir durum olup mortalitesi yüksektir. Konjenital NCL ile doğan bebekler ne yazık ki genellikle yaşamın ilk birkaç haftasında kaybedilir.

2) İnfantil NCL

İnfantil NCL olan hasta bebeklerde ilk yıl boyunca normal bir motor gelişim gözlenir. Ancak 6 aylıktan sonra baş büyümesinde yavaşlama ve kaslarda hipotoni adı verilen gevşeklik saptanabilir. Belirtiler sıklıkla 1 yaşından sonra belirgin hale gelir ve hızlı bir ilerleme göstererek çocuğu yatağa bağlar. Rett sendromuna benzer şekilde amaçsız tekrarlayıcı el hareketleri vardır. Epilepsi nöbetleri, bilinç dışı miyoklonik sıçramalar, motor gerilik ve göz teması kaybı gibi belirtiler bulunur. Ayakta durmak, yürümek ve konuşmak gibi gelişim becerileri progresif bir şekilde geriler. Çocuklar sıklıkla görme problemleri yaşarlar ve sonunda görme yeteneğini tamamen kaybederler. Genellikle 2-3 yaşına kadar tüm motor yetenekler ve sosyal beceriler biter. Çoğu 5 yaşına gelmeden hayatını kaybeder.

3) Geç infantil NCL

Geç infantil NCL, 2-4 yaşları arasında ilaçlara dirençli epilepsi nöbetleri ile başlar. Erken işaretler, kas koordinasyon kaybı ve ilerleyici zihinsel bozulma şekildedir. Gelişimsel gerileme 2 yaş civarında ortaya çıkar ve çocuklar yavaş yavaş yürüme ve konuşma yeteneğini yitirir. 4-5 yaşlarına geldiklerinde ise istemsiz myoklonik kasılmalar gözlenir. Sıklıkla 8 ila 12 yaşlarında hayata veda ederler.

4) Juvenil NCL

Juvenil NCL Batten hastalığı olarak da bilinir. Önde gelen belirti 4-7 yaşları arasında fark edilen ve sıklıkla birkaç yıl içinde körlüğe yol açan görme kaybıdır. Okul yıllarının başlarında ise kademeli bir psikomotor bozulma görülür. İlk epileptik nöbet, 10 yaş civarında görülür. Daha sonraki yıllarda ise denge ve yürümede problemler, kaslarda sertlik, kamburluk, konuşma sorunları, zihinsel ve bilişsel sorunlar ve titreme gibi belirtiler ortaya çıkar. Agresif davranışlar, dikkat sorunları, uyku problemleri, anksiyete ve depresyon görülebilen psikolojik belirtilerdir. Hastalar yaşları ilerledikçe giderek daha fazla bağımlı hale gelir ve çoğu 15-30 yaşları arasında ölür.

5) Erişkin tip NCL

Bu form nadir görülür ve belirtileri genellikle 40 yaşından önce başlar. Diğer formlara göre biraz daha hafiftir ve yavaş ilerlerler. Hastalığın bu şeklinde ortaya çıkan görme kaybı körlüğe neden olmaz. Yaşam süresi diğer formlara göre daha uzundur ama normal popülasyona göre kısalmıştır.

NCL hastalığı belirtileri nelerdir?

  • Anormal derecede artmış kas tonusu
  • Kaslarda spazm
  • Görme sorunları
  • Körlük
  • Bunama
  • Kas koordinasyonu eksikliği
  • İlerleyici zihinsel bozulma
  • Bilişsel bozukluk
  • İlerleyici hareket bozukluğu
  • Amaçsız tekrarlayıcı el hareketleri
  • Konuşma bozukluğu
  • Solunum sıkıntıları
  • Epilepsi nöbetleri
  • Mikrosefali
  • Yürüme problemleri
  • Kamburluk

NCL hastalığı nasıl teşhisi edilir?

Nadir görülen bu genetik hastalık grubunun teşhisi genellikle güçtür. Doğumda bulunsa bile genellikle tanısı gecikir ve daha ileriki dönemlerde teşhis edilir. Tanı için öncelikle hastanın tıbbi geçmişi vd belirtilerini sorgulanır. Detaylı fizik muayene yapılır. Daha sonra tanıyı doğrulamak için çeşitli testler ve görüntüleme yöntemleri istenir. Bazen göz dibi muayenesi ile gözdeki tortu şeklindeki madde birikimleri görülebilir. Biriken tortular zamanla göz dibinde pembe ve turuncu renkli dairesel bir yapıya sebep olur. Tanıda kullanılan testler:

  • EEG: Beyindeki elektriksel aktiviteyi ölçerek, epileptik nöbetlerin tanısında kullanılır.
  • Elektroretinogram: Retinadaki elektriksel aktiviteyi değerlendirir.
  • Gen testi: Genetik değişiklik araştırılması için yapılan kan testidir.
  • Beyin MR veya BT taramaları: Beyindeki karakteristik değişiklikleri göstermek için yapılır.
  • Deri biyopsisi: Elektron mikroskobu altında incelenerek doku birikimleri gösterilmeye çalışılır.

NCL hastalığı tedavisi nasıl yapılır?

NCL hastalıklarının ne yazık ki şimdiye kadar keşfedilen kesin bir tedavisi yoktur. Tedavi NCL derecesine bağlı olarak planlanır ve hedef belirtileri kontrol altında tutmaktır. Görülebilen agresiflik, depresyon, anksiyete ve uyku bozukluklarını kontrol etmek için antidepresan ilaçlar başlanabilir. Epileptik nöbetler için çeşitli antiepileptik ajanlar kullanılır. Fizik tedavi ve ergoterapi belirtileri hafifletmek için faydalı olabilir. Uzmanlar hastalığın tedavisine yönelik araştırmalara halen devam ediyorlar. Lizozomal enzim replasman tedavileri, kemik iliği veya kök hücre nakli gibi yeni seçenekler henüz deneme aşamasındadır.

Kaynakça:

https://medlineplus.gov/ency/article/001613.htm

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4631127/

https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/10739/neuronal-ceroid-lipofuscinosis#diseaseSymptomsSection

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925443906001281

https://www.webmd.com/children/batten-disease

https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Batten-Disease-Fact-Sheet

Ayrıca kontrol et:

Hepatit B Nedir? Belirtileri Nelerdir? Tedavisi Var mı?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir